تاریخ، زیر خروارها خاک «کله کوب»

دیدن آثار و وقایع مربوط به قبل از میلاد و به عبارتی پیش از تاریخ حتی برای آن ها که علاقه مند به آثار تاریخی نیستند، دارای جذابیت خاصی است چرا که نشان از زندگی در هزاران سال قبل را دارد. این جا تاریخ،به قبل از میلاد و حتی پیش تر از شکل گیری خراسان جنوبی و شرق ایران برمی گردد. باید انبوه خاک را کنار بزنی و آهسته ، آهسته و صد البته با هزاران دقت پیش بروی. بدون شک هر کسی حریف این کار نیست و باید کارشناس و متخصص باشی تا بتوانی فرهنگ و تاریخ را از عمق لایه های تاریخ بیرون بیاوری، تاریخی که نمونه آن را می شود در کله کوب یافت، جایی که حدود هفت هزار سال قدمت دارد، هر چند به دلیل کمبود اعتبار ورق های زیادی از تاریخ زیر خروارها خاک ها مدفون مانده است.

لایه های تاریخی متعدد

عضو هیئت علمی پژوهشکده باستان شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور که خود دو فصل کاوش باستان شناسی در محوطه تاریخی کله کوب آیسک سرایان را گذرانده است، این محوطه را از معدود محوطه های تاریخی معرفی می کند که دارای تاریخی پیش از خراسان جنوبی و شرق کشور است و توالی لایه نگاری کافی برای دوره های مختلف فرهنگی دارد و مشابه آن در این مناطق دیده نشده است. این محوطه چند لایه تاریخی دارد، لایه های فرهنگی کله کوب 5 و نیم متر عمق دارد و دارای چهار دوره مختلف فرهنگی است. اولین لایه ، عمیق و قدیمی ترین آن مس-سنگی نام دارد که مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد یعنی حدود هفت هزار سال قبل است و بنا به شواهد با شمال شرق و مرکز فلات ایران ارتباط داشته است. 

به نظر دکتر «عزیزی» مهم ترین دوران شناسایی شده در کله کوب کشف آثار دوره فرهنگی شهرنشینی است که مشتمل بر دو محور آغاز و سپس دوره شهرنشینی است، در هزاره چهارم قبل از میلاد در بین النهرین و جنوب غرب ایران آغاز دوره شهرنشینی شروع می شود و جالب و عجیب تر این که، شواهدی از این دوره برای اولین بار در شرق کشور، در کله کوب دیده شده است که نشان می دهد دوره ای که به سفال های لب واریخته شهرت دارد و در خاورمیانه دیده می شود و آن را به شهرنشینی می شناسند، در شرق کشور برای اولین بار در کله کوب مشاهده شده است در حالی که مرکز آن جنوب غرب ایران است.تاکید وی بر این است که روابطی مربوط به شش هزار سال قبل برای تهیه سنگ های معدنی، مس، عقیق و لاجورد با کله کوب وجود دارد. سومین فرهنگ کله کوب عصر مفرغ شناخته که در آن سفال های خاکستری براق شناسایی شده است. 

وی اظهار تاسف می کند که چند سال قبل از شناسایی محوطه کله کوب، در این منطقه باغ مسطح و دو سکو ایجاد شده و متاسفانه لایه های فرهنگی و آثار عصر مفرغ از بین رفته است. با وجود این به تامین اعتبار برای این منطقه تاریخی در استان امید دارد تا با ادامه کاوش ها بتوان سایت موزه ای در آن احداث کرد چرا که به دلیل وجود معادن مس و سنگ های قیمتی، منطقه ای بی نظیر در شرق کشور است.

به گفته عزیزی بنا به شواهد در محوطه تاریخی کله کوب آثار معماری، سفالی، مفرغی و معدود ابزار سنگی و بقایای انسانی دیده شده است. البته کاوش ها هم در منطقه محدودی انجام شده است هر چند که محوطه تاریخی 7 هکتار وسعت دارد اما در دو بخش به وسعت 5 در 5 و 2 در 4 کار کاوش انجام شده است. 

او می گوید: مهم ترین مانع و سنگ پیش پای کاوش در این منطقه مسائل مالی است و در خصوص تخصص و نیروی انسانی مشکلی وجود ندارد و حتی تیم هایی از ژاپن و فرانسه برای مطالعه و کاوش پای کار آمدند و در حالی که کار برایشان بیشتر از ایران هزینه داشت اما به دلیل انتشارات علمی حاضر به همکاری شدند. 

وی تایید می کند که هنوز وسعت زیادی در کله کوب، نیاز به کاوش دارد ولی از زمان خرید و ثبت محوطه و همچنین فنس کشی آن خطری لایه های تاریخی کله کوب را تهدید نمی کند و در امنیت کامل است، البته هر چه دیرتر کاوش انجام شود اطلاعات فرهنگی آن دیرتر به دست می آید. کمبود اعتبار برای پژوهش و کاوش مشکل عملیات باستان شناسی است چرا که به گفته او کاوش هزینه و زمان زیادی می خواهد و هر فصل آن بین 150 تا 200 میلیون تومان هزینه و تا رسیدن به یک سایت موزه، سه فصل کاوش نیاز دارد هر چند که باستان شناسان اجازه ندارند همه وسعت محوطه تاریخی را باستان شناسی کنند و بخشی از آن باید برای نسل بعد و با استفاده از امکانات و ابزار جدید باقی بماند. به گفته وی، موضوع مهم نبود ردیف ملی برای پژوهش و باستان شناسی در این محوطه ارزشمند است و این که اعتبار آن استانی است مگر این که سازمان مدیریت و برنامه ریزی برای دریافت ردیف ملی پیگیر شود. 

  او می گوید: عملیات باستان شناسی و فرهنگی فقط پرداختن به مسائل مالی نیست بلکه فرهنگ است که اگر خوب معرفی شود در جذب گردشگر و شناسایی فرهنگ بشری موثر و ایجاد هویت ملی است که برای استان ارزش دارد.