فرخ نژاد-در سال هایی که قهر آسمان در خراسان جنوبی به واسطه تغییر اقلیم پایدار شده است کارشناسان تنها راه مقابله و مقاومت مقابل این پدیده را وفق دادن ساکنان استان به ویژه روستاییان با شرایط موجود می دانند زیرا در شرایط فعلی از این تغییر اقلیم گریزی نیست . به اصطلاح کارشناسان اقلیم شناسی گزینه «تاب آوری» باید مدنظر قرار گیرد.

قرار داشتن در این شرایط مسئولان و متولیان امر را به این فکر واداشته است تا به هر شکل ممکن زمینه ماندگاری روستاییان به ویژه مرزنشینان که بیشترین آسیب را  از دو دهه خشکسالی متحمل شده اند ، فراهم کنند.

از جمله مرهمی که می تواند کمک خرجی برای روستاییان محروم خراسان جنوبی باشد ایجاد هفت قطب صنایع تبدیلی با توجه به قابلیت های هر کدام از شهرستان های منطقه در زمینه های مختلف کشاورزی، صنایع دستی و... است.

قطب هایی هم که بسیج سازندگی استان مصوب کرده است متناسب با شرایط بحرانی خراسان جنوبی یعنی همان کم آبی است که از آن جمله می توان به ایجاد صنایع تبدیلی محصولات مزیت دار خاص استان مانند زرشک، زعفران، عناب، انار، زیتون و عسل و صنایع دستی مانند گوهر تراشی و توبافی اشاره کرد.

هفت قطب صنایع تبدیلی

در شرایطی که ارزش افزوده بیشتر تولیدات استان به دلیل چندان فراهم نبودن صنایع فراوری نصیب دیگر نقاط کشور و حتی جهان می شود و روستاییان و کشاورزان کمترین بهره را از تولید می برند به منظور این که کمی از ارزش افزوده حاصل از این تولیدات به استان برگردد هفت قطب صنایع تبدیلی در کنار کارگاه های کوچک و زودبازده اقتصادی مصوب شد تا ضمن کمک به ماندگاری روستاییان قدمی هم برای اشتغال آن ها برداشته شود.

سال گذشته ابتدا بسیج سازندگی چهار قطب برای ایجاد صنایع تبدیلی شناسایی کرد اما بعد از بررسی ها و کنکاش بیشتر این قطب های صنایع تبدیلی به هفت قطب افزایش یافت و قرار بر این شد که برخی از شهرستان ها که در زمینه تولید محصولاتی مانند زرشک بیشترین تولید را دارند هرکدام یک زنجیره از فراوری این محصول ایجاد کنند تا چرخه فراوری آن کامل شود و در برخی از شهرستان ها هم فقط به واسطه قابلیت خاصی که ویژه همان شهرستان است سرمایه گذاری در مورد همان پتانسیل مخصوص انجام شود به عنوان مثال فردوس قطب انار استان به حساب می آید پس مقرر شد در این شهرستان صنایع فراوری آن ایجاد شود.

ضرورت ایجاد قطب ها

پرسش اینجاست که ایجاد قطب های صنایع تبدیلی از چه رو در خراسان جنوبی ضرورت دارد؟

آن طور که سرپرست سازمان بسیج سازندگی استان به «خراسان جنوبی» می گوید: بی شک در دنیای امروز دستیابی به توسعه پایدار در امنیت غذایی بدون در نظر گرفتن توسعه روستاها امکان پذیر نیست بنابراین برای دستیابی به این توسعه باید تمام مسائل و مشکلات مربوط به مهاجرت به شهرها و خالی از سکنه شدن روستاها برطرف شود.

مهندس«مهدی هنری» با بیان این که بزرگترین عامل برای افزایش درآمد و ارتقای سطح زندگی روستاییان گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی است می افزاید: از این رو ایجاد کارگاه های اقتصاد مقاومتی و صنایع تبدیلی در روستاها و مناطق محروم مرزی خراسان جنوبی بعد از برگزاری جلسه های کارشناسی بسیار و بررسی قابلیت ها و نقاط ضعف وقوت هر منطقه در دستور کار قرار گرفت و برای هر نقطه یک قطب مصوب شد.

به گفته وی بعد از شناسایی و مصوب شدن قطب ها فعالیت های آموزشی و اشتغال هم در راستای ایجاد قطب هر منطقه متمرکز و هدفمند شد.

وی قطب های شناسایی و مصوب شده را شامل قطب بسته بندی و تولید معجون(عسل، پسته، بادام و...) در بشرویه، گوهر تراشی در خوسف، تو بافی(قالی بافی) سرایان، صنایع تبدیلی خرما(خرما حلوایی) در طبس و فراوری زیتون در نهبندان اعلام می کند و اشاره ای به این موضوع هم دارد که صنایع تبدیلی که برای طبس مصوب شده در حال بازنگری برای تغییر به تولید و بسته بندی سبزی خشک است.

 سرپرست سازمان بسیج سازندگی استان یکی از محصولات ویژه و مزیت دار منطقه را زرشک می داند و می گوید: کاشت و تولید زرشک در سال هایی که قهر طبیعت هم قصد رخت بربستن از خراسان جنوبی را ندارد بیش از پیش به دلیل سازگاری با اقلیم استان در حال توسعه و گسترش است و همین قابلیت سبب شده است تا خراسان جنوبی با 98 درصد تولید زرشک ، مقام اول را درکشور به خود اختصاص دهد.

مهندس«هنری» می افزاید: این سازمان در کنار تلاش برای ایجاد کارگاه های کوچک و زود بازده اقتصادی به منظور ماندگاری بیشتر روستاییان ، راه اندازی هفت قطب صنایع تبدیلی را در دستور کار دارد که از جمله این قطب ها زرشک  است.

تکمیل زنجیره فراوری زرشک

به گفته وی با بررسی های انجام شده قرار بر این است که در شهرستان های بیرجند ، قاینات ، زیرکوه، سربیشه و درمیان که تولید زرشک دارند یک زنجیره از فراوری این محصول بر اساس قطب صنایع تبدیلی ایجاد شود تا چرخه این زنجیره را به طور کامل در استان داشته باشیم.

وی ادامه می دهد: بر این اساس در بیرجند زنجیره بسته بندی، درمیان خشک کردن و تولید مربای زرشک، زیرکوه شربت زرشک، سربیشه بسته بندی و در قاینات هم تولید نکتار و آب زرشک انجام شود.

البته زنجیره در نظر گرفته شده برای شهرستان های قاینات و درمیان در حال بازنگری به منظور تبدیل به خشک کردن و بسته بندی زرشک است.

به گفته وی از ابتدای امسال تاکنون ضمن ارائه مشاوره و حمایت و برگزاری دوره های آموزشی تخصصی و عمومی، بیش از 14میلیارد ریال تسهیلات بانکی برای راه اندازی 156 کارگاه صنایع تبدیلی و اقتصاد مقاومتی در عرصه های صنایع دستی، صنایع تبدیلی، تولید کود ورمی کمپوست، پرورش زنبور عسل، راه اندازی گلخانه های صنعتی و خانگی، پرورش قارچ خوراکی، شترمرغ و ماکیان، فراوری زعفران، پرورش ماهی و دام سبک و سنگین  به متقاضیان در خراسان جنوبی پرداخت شد.

مهندس«هنری» می افزاید: از 156 واحد صنایع تبدیلی و اقتصاد مقاومتی که تسهیلات دریافت کردند 121 واحد مربوط به صنایع تبدیلی است و بقیه واحدها هم به سرفصل اقتصاد مقاومتی ربط دارد.

در این بین بیشترین تسهیلات در شهرستان های بیرجند، قاینات ، زیرکوه و طبس پرداخت شد.

زنجیره پرورش شتر مرغ

سرفصل های کاری سازمان بسیج سازندگی که در راستای تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی در استان انجام می شود فقط به ایجاد کارگاه های کوچک اقتصادی و صنایع تبدیلی معطوف نمی شود و برنامه های کاری دیگری هم در این زمینه پیگیری می شود و آن طور که سرپرست این سازمان می گوید: در راستای زنجیره پرورش شتر مرغ در استان نیز سازمان بسیج سازندگی با انعقاد تفاهم نامه سه جانبه بین سازمان اقتصادی آستان قدس رضوی، تعاونی شترمرغداران سربیشه و سازمان بسیج سازندگی سپاه انصارالرضا (ع)، زمینه راه اندازی اولین مجتمع پرورش شترمرغ استان برای تکمیل زنجیره ارزش افزوده این محصول را فراهم کرد.

مهندس«هنری» اشاره ای به راه اندازی و تشکیل قرارگاه جوادالائمه (ع) در راستای تحقق منویات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مبنی بر اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه برای مقابله با اعتیاد می کند و ادامه می دهد: در نیمه نخست امسال 191 نفر از بهبود یافتگان، آموزش های مهارتی را فرا گرفتند و بالغ بر 350 میلیون ریال تسهیلات حمایتی به متقاضیان پرداخت شد.

همچنین تفاهم نامه ای نیز در راستای کمک به صیانت و اشتغال بهبودیافتگان مبادله شده است.

انعقاد تفاهم نامه 8 جانبه 

وی به انعقاد تفاهم نامه هشت جانبه ای با دفتر امور روستایی و شوراها، سازمان جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، کمیته امداد امام خمینی (ره)، اداره کل تعاون،کار و رفاه اجتماعی، فنی و حرفه ای و سازمان تعاون روستایی با هدف کمک به بهبود معیشت روستاییان و کاهش مهاجرت مردم این مناطق به شهرها، ایجاد زمینه اشتغال و ارتقای مهارت های شغلی اشاره می کند.

رئیس سابق سازمان بسیج سازندگی استان هم 22 تیرماه سال گذشته در گفت وگو با «خراسان جنوبی» از اتمام کار مطالعه و شناسایی چهار قطب صنایع تبدیلی در استان خبر داد و گفت: طرح های توجیهی این قطب ها در مرحله ارزیابی و تصویب است و سپس اجرایی می شود.

مهندس«محمد زهرایی» چهار قطبی را که براساس کارشناسی های لازم برای اجرا در استان شناسایی و مطالعه شده است شامل صنایع تبدیلی و فراوری زرشک برای جلوگیری از خام فروشی و بهره مندی کشاورزان از ارزش افزوده این محصول، ایجاد وحمایت از کارگاه های گوهرتراشی، حمایت و راه اندازی کارگاه های ریسندگی و بافندگی و ایجاد کارگاه های اسانس و عرق گیری گیاهان دارویی اعلام می کند.

به گفته وی این کارگاه ها در هر منطقه ای با توجه به قابلیت های آن راه اندازی و حمایت می شود.

وی زمینه فعالیت شهرستان بشرویه را بر اساس ارزیابی های انجام شده در حوزه گیاهان دارویی و ریسندگی و بافندگی، بیرجند، فرآوری زرشک ،گیاهان دارویی و ریسندگی و بافندگی، خوسف گوهر تراشی و ریسندگی و بافندگی و درمیان و زیرکوه فرآوری زرشک اعلام کرد و گفت: در شهرستان های سرایان، سربیشه ، طبس، فردوس ، قاینات و نهبندان هم به ترتیب ایجاد و حمایت از کارگاه های گوهر تراشی و ریسندگی و بافندگی، فرآوری زرشک و ریسندگی و بافندگی، فرآوری گیاهان دارویی و ریسندگی و بافندگی،گوهر تراشی و ریسندگی و بافندگی، فرآوری زرشک و ریسندگی و بافندگی و فرآوری گیاهان دارویی و ریسندگی و بافندگی مدنظر است.

ایجاد 300کارگاه

بنابر گفته او با توجه به طرح های توجیهی تدوین شده در مرحله اول ایجاد 300کارگاه صنایع تبدیلی و کشاورزی در برنامه قرار دارد و حدود 8 میلیارد تومان هم تسهیلات برای راه اندازی این کارگاه ها پیش بینی شده است.

مهندس«زهرایی» با بیان این که سال 94، 963 کارگاه اقتصاد مقاومتی و صنایع تبدیلی در روستاها و مناطق محروم استان با اعتباری حدود 12 میلیارد تومان  ایجاد شد افزود: سال گذشته هم ایجاد بیش از هزار کارگاه دراین حوزه ها در برنامه بود که از این تعداد بیش از 700 کارگاه مربوط به  اقتصاد مقاومتی و 300 کارگاه هم در حوزه صنایع تبدیلی بود.