گروه فرهنگ- «مرد پارتی» حدود دو هزار سال عمر دارد، مراجعه به تاریخ و حساب و کتاب این طور نشان می دهد. سال هاست دستی به کمر در سرما و گرما بر بلندی ایستاده و دست دیگرش را در نبرد با شیری مقابلش گرفته است. جنگ این جا حرف اول را می زند، نبرد بین مردی ساسانی یا اشکانی با شیری بر فراز قله ای بلند در کوه های رچ، جایی که زمانی از گذرگاه های اصلی خراسان و قهستان به سوی کرمان و از درون دره‏های جنوب شرقی بیرجند بود.کارشناسان؛ عمرش را مربوط به دوران اشکانیان و اواخر ساسانیان می دانند، این همه سال بر بلندی کوهی در روستای رچ و نزدیکی بیرجند ایستاده است اما خیلی ها در این فاصله 35 کیلومتری حتی اسمش را نشنیده اند. «کال جنگال» دره ای زیبا در میان کوه های رچ و در چند کیلومتری روستای زمان آباد است که مانند دیگر روستاها از خشکسالی زخم خورده است و دیگر آباد نیست در حالی که همسایگی با این کال تاریخی و زیبا می تواند حال و روزش را دگرگون کند. وجود سنگ نگاره هایی از دوران ساسانیان و قابلیت گردشگری و کوهنوردی در این دره زیبا هر چند شاید مانند کتیبه های هخامنشی در شیراز نباشد اما این قابلیت را دارد که در استان و شرق کشور، آوازه ای دست و پا کند.
دانشجویان و کارشناسان تاریخ و علوم اجتماعی، تاریخ دوستان، ورزشکاران و مردمی که روزهای تعطیل را بیرون از خانه می گذرانند می توانند مشتری پر و پا قرص این کال زیبا باشند در حالی که خیلی ها نام آن را نشنیده اند. بسیاری در  بیرجند؛ کال جنگال، سنگ نگاره ها و سنگ نبشته های آن را نمی شناسند. از آن ها که بپرسی اصلا نمی دانند جنگال چیست یا می پرسند کیست؟ البته اهالی روستاهای اطراف زمان آباد و مخاطبان کمی با آن آشنایی محدود دارند در حالی که در میانه راه خوسف و بیرجند و در دره خوش آب و هوای رچ قرار دارد.علت آشنا نبودن با آن چندان عجیب به نظر نمی رسد؛ وقتی حتی در حاشیه جاده اصلی تابلویی برای معرفی و هدایت به کال جنگال وجود ندارد. از پشت کارخانه کویر تایر به آن جا راه دارد اما همه مسیر آسفالت نیست. برای رسیدن و رفتن به آن باید راهنمایی را همراه کنی وگرنه سرگردان خواهی شد. از زمان آباد تا کال جنگال، حدود سه کیلومتر راه خاکی است. در میان کوه ها و تپه ها خار و خاشاک به چشم می آید و گاه صدای کلاغ یا آواز قناری خوش خوان، گنجشک و شانه به سر به گوش می رسد. شانه به سرها و پرندگان کوچک سیاه رنگ از زیر این بوته به آن بوته می روند و گاه بر سر شاخه خشکی از درختان گز می نشینند. صدای آبشارها به گوش نمی رسد و باید منتظر بارش های زمستان و بهار ماند. پای کوه بلند و سر به فلک کشیده و دره عظیم کال جنگال، شوق رسیدن به قله و گشت و گذار در دل کوه، از گام ها جلوتر می رود و برای دیدن آثار تاریخی و هنر به جا مانده از عهد ساسانی باید آماده سفر در کوه شد. صخره ها صاف و صیقلی به نظر می رسد. آبشار اول در پایین دره؛ ارتفاع زیادی ندارد و شوق گردش، ترس را از وجود دور می کند. همه چیز آن قدر جذاب است که حتی سُر بودن صخره زیر پایت را فراموش می کنی. راهنمای جوان که منطقه را خوب می شناسد، می گوید بهار و اوایل تابستان که آبشارها آب دارد این جا دیدنی، تماشایی و البته بالا رفتن از آبشارها هم کمی سخت تر است. کمی جلوتر با داخل شدن به دل دره و نوشیدن از اندک آب خنک و گوارایی که با بارش پاییزی جریان یافته است، آبشار دوم خودنمایی می کند. ارتفاعش از اولی کمتراست ولی به دلیل شیب تندتر آن، بالا رفتن سخت تر به نظر می رسد. بعد از گذر از آبشار دوم و دیدن یادگاری های حک شده توسط مهمانان دره روی صخره ها، باید بالاتر رفت، صدای دلنشین آب چک چکونک به گوش نمی رسد و حسرت نوشیدن با دو کف دست به دلت می ماند.
بعد از آبشار سوم و گذر از مسیر «کِش راه» به نوک قله و بالای کال می رسی. جایی که نشانی از تاریخ دو هزار ساله دارد، تصویر مرد پارتی که دست به کمر بر بلندی قله، با دست دیگرش با شیری نبرد می کند، جنگال یا جنگ انسان با قوی ترین حیوان را روی تخته سنگی به تصویر می کشد. تابلوی تاریخ از آفتاب، باد و باران در امان نمانده و سنگ زمینه آن در برخی قسمت ها در حال پوسته شدن است. تابلوی تاریخ را آدم هایی خط خطی کرده و بر آن یادگار نوشته اند! یادگاری هایی که برخی قدمتی 100 ساله دارد و تاریخی شده است. این جا در دل کوه حفاظت از قدیمی ترین اثر تاریخی بیرجند سخت است. چشم انداز زیر پا تماشایی است و راهنما به جایی در دل سنگ و صخره ها اشاره می‌کند که تصویری از سر یک سردار روی آن نقش بسته است. او می گوید: تعداد زیادی سنگ نگاره در نقاط مختلف کال وجود دارد که دیدن نوشته هایشان به خط پهلوی خالی از لطف نیست اما محل همه مشخص نیست و باید دنبالشان گشت.
توصیفی از کال جنگال
کارشناس اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در توصیف کال جنگال، می گوید: از آن کال، جنگاه و جنگال نیز اسم می برند. کال را به معنای دره و جنگال یا جنگاه را به محل جنگ ترجمه و بیان می کنند. این دره تاریخی دارای سه آبشار و یک آب چکانک یا همان (چک چکونک)  و 22 کتیبه و سنگ نوشته است. «فرجامی» مهم ترین آن را  همان سنگ نگاره تصویر نبرد شیر و انسان معرفی می کند و می گوید: قدمت تاریخی این سنگ نگاره و نوشته ها مربوط به اواخر دوره اشکانیان و اوایل ساسانیان است و البته اختلاف نظرهایی هم در این زمینه وجود دارد. وی به وجود 22 سنگ نگاره و سنگ نوشته دیگر اشاره و اضافه می کند: سنگ نوشته های جدیدی هم کشف می‌شود که در قسمت های مختلف این دره قرار دارد اما سنگ نگاره اصلی نبرد شیر و مرد پارتی است که شهربان، فرمانده یا سرباز پارتی در منطقه با این سنگ نگاره خودش را معرفی می کند و قدرت شاه و مرد را نشان می دهد. به گفته وی، محدوده تاریخی دره کاملا ساختار دفاعی منظم را نشان می دهد و آثار برج، بارو در دهانه، دره و قسمت های مختلف نشان از تشکیلات دفاعی دارد. وی بیان می کند که برخی از یادگاری های روی این آثار جنبه تاریخی به خود گرفته است و قدمتی 100 ساله دارد و گذشته از این آسیب ها، آثار فرسایشی عوامل طبیعی چون باد و بارش و ... هم زمینه ساز فرسودگی این آثار است که راه گریزی نیز از آن نیست.
اعتبار برای مطالعه راه
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بیرجند نیز می گوید: کال جنگال، کهن ترین اثر تاریخی شهرستان است که در فهرست آثار ملی ثبت شده اما مسیر رسیدن به آن صعب العبور است و امسال 80 میلیون تومان برای مطالعه و احداث راه آن تخصیص می یابد. البته «فولادی» تصریح می کند: این رقم برای احداث راه کافی نیست اما مقدمه ای برای شروع پروژه است و نمی‌توان گفت که با چه میزان اعتبار می توان کار را به اتمام رساند زیرا بستگی به کیفیت برنامه مورد نظر دارد. او نیاز به تابلوهای معرفی مسیر کال جنگال را تایید و اضافه می کند: نصب تابلو تا قسمتی از مسیر، امسال و قبل از عید انجام می شود. درباره معرفی و شناساندن سنگ نگاره ها در محل با نصب تابلو، کارشناسان میراث اتحاد نظر ندارند و به عقیده برخی این کار؛ تخریب آثار را بیشتر می کند.
نظرهای متفاوت برای حفاظت
وی می گوید: در حالت ایده آل باید جلوی سنگ نگاره شیشه سکوریت نصب شود اما چون نظرها متفاوت است نمی توان کاری انجام داد. بعضی از کارشناسان کار تمام و کمال و برخی تغییر ندادن شرایط را توصیه می کنند و بلاتکلیف هستیم. با این وجود علاقه مندان آثار تاریخی به این اثرها آسیب نمی زنند و آشکار نشدن آن ها برای برخی عوام بهتر است. وی تاکید می کند: نمی توان ادعا کرد از همه آثار تاریخی حفاظت می شود زیرا تعداد اثرها زیاد و امکانات کم است اما توجه به جنبه گردشگری این منطقه با تامین و رعایت شرایط قابل قبول است.